جایگاه حقوقی حق نسق زارعان

جایگاه حقوقی حق نسق زارعان : در فرآیند مشخص کردن، جایگاه حقوقی و منشاء حق زارعانه، به این نتیجه می­رسیم که، حق زارعانه دارای منشاء عرفی می­باشد و از عرف به سیستم حقوقی کشور راه یافته است. به نحوی که قانونگذار در قوانین زیادی حق زارعانه را بیان کرده، ولی حکم موضوع و سایر جزئیات را به عرف ارجاع داده است. در خصوص اینکه عرف راجع به حق زارعانه اعتبار و ارزش قانون را پیدا کرده است، به استناد ماده ۳ قانون آئین دادرسی دادگاه ­های عمومی و انقلاب در امور مدنی می­تواند مورد استناد قضات محاکم قرار گیرد.

رویه قضائی نیز برای رفع اجمال قانون باید به عرف مراجعه نماید. مهمتر آنکه هر چند حق زارعانه در قوانین تصریح شده،ولی برای ایجاد این حق حسب مورد اثبات وجود اذن مالک یا ارائه قرارداد زراعی ضروری میباشد.

حق نسق زارعان در حقوق ایران

حق زارعانه از حقوقی مال می­باشد چون؛

1. قابل انتقال است: بنا به اصل قابل انتقال بودن حقوق مالی، قابل انتقال به زارع دیگر یا مالک می­باشد.
2. قابل توارث است: حق زارعانه پس از مرگ به صاحب حق، به ورثه منتقل می­گردد.
3. قابل توقیف است: افراد می توانند از طریق محاکم و اجرای ثبت ، نسبت به تامین و توقیف حق زارعانه اقدام کنند، چون حق زارعانه از حقوق مالی محسوب می گردد و قابل تقویم به پول است.

قابل اسقاط است: اسقاط حق زارعانه پس از ایجاد آن امکان پذیر است.

نکته:

• در خصوص قابل اسقاط بودن،حق زارعانه در زمان انعقاد عقود زراعی «اسقاط ما لم یجب» تلقی می­شود، زیرا برای ایجاد حق زارعانه شرایطی لازم است که آن شرایط (مانند گذشت زمان و یا ایجاد و ابقای مرغوبیت) در زمان عقد وجود ندارد و اسقاط آن را باید زوال معدوم دانست.
• ثبت معاملات راجع به حق زارعانه اختیاری است نه اجباری
• در برخی مناطق ایران واژه رعیت مترادف با افراد دارای نسق رعیت می­دانستند.

تفاوت حق زارعان با سایر حقوق

1. تفاوت حق نسق زارعان با حق غیر مالی

حق غیر مالی ارزش اقتصادی ندارد و قابل معامله نیست، به عبارتی اجراي آن منفعتي كه بی­واسطه قابل خرید و فروش باشد، ايجاد نمی کند. به همين جهت حق غيرمالي جزء دارائي شخص (دارنده حق) منظور نمي‌گردد.حق غیرمالی قابل توارث نیست،حق غیرمالی قابل اسقاط نیست و همچنین قابل توقیف هم نمی­باشد،ولی حق زارعان دارای ارزش اقتصادی است و در عرف زراعی، قابل خرید فروش  است واین حق مورد توجه قانون گذار قرار گرفته است.

و در تبصره 2 ماده 5 لایحه قانونی نحوه خرید اراضی و املاک برای اجرای برنامه های عمومی و عمرانی و نظامی دولت مصوب سال 1358؛” … و ساير زحماتيكه زارع براي آماده كردن زمين متحمل شده است، وجود داشته باشد، بهاي اعيان و حقوق متعلق به آنان برابر قراردادهاي موجود بين زارع و مالك و يا طبق مقررات يا عرف محل از طريق توافق يا از سوي كارشناسان تعيين و از محل ارزش كل ملك به ايشان و بقيه به مالك پرداخت ميگردد.” حق زارعان را یک حق مالی معرفی نموده است و به همین سبب حقی قابل انتقال،قابل توارث،قابل اسقاط و حتی قابل توقیف است.

نسق زارعان یک حق مالی منقول

حق مالی بر خلاف حق غیر مالی دارای ارزش اقتصادی است و بنا به ازوم ،نیازی نیست که موضوع آن مال باشد. حق زارعان از «حقوق مالی معنوی» محسوب می­شود. به همین جهت نمی­توان آن را غیر منقول تلقی کرد و باید آن را منقول بحساب آورد، زیرا با تخلیه يد زارع از ملک مزروعی، وی دیگر حق عینی بر ملک ندارد و فقط میتواند، بهای حق مزبور را مطالبه نماید.

نکته:حق زارعان در اثر اذن مالک و یا یکی از عقود زراعی مانند اجاره یا مزارعه ایجاد می گردد، خواه این حق در عقد تصریح شده باشد و یا به عنوان شرط ضمنی از عرف اقتباس گردد.

2. تفاوت حق نسق زارعان با حق تحجیر

حق نسق زارعان در نتیجه تلاش زارع در ملکی انجام می­شود که دارای مالک است، اما در تحجیر، شروع به احیا در زمین های آباد نشده و بدون مالک تحقق می­پذیرد.

نسق زارعان بر خلاف حق تحجیر براي متصرف ايجاد مالكيت نسبت به زمین نمی­کند و متصرف نمي­تواند، به استناد تصرفات طولاني مدت و بدون معارض خود نسبت به ملك متعلق به غير مدعی مالکیت باشد.

حق تحجیر نیز، همانند حق نسق زارعان از حقوق مالی محسوب می­شود و از اقسام حقوق مالی عینی است. اما حق نسق زارعان در ردیف حقوق مالی معنوی قرار می­گیرد و در برابر هر متجاوز می­توان به آن استناد نمود.

بررسی جایگاه حقوق اراضی و املاک در نظام حقوقی ایران

نکته:

 مبنای مشترک حق نسق زارعان و حق تحجیر را باید در اعتباری دانست، که شرع و قانون و همچنین عرف زراعی در حقوق زراعی ،برای تحجیر اراضی موات برای فعالیت زارعی تحجیر کننده در عمران و آبادی و همچنین تلاش شخصی کشاورز برای زمینی که مالک آن دیگری است، قائل هستند. در واقع هر دوی آن­­ها را باید به مثابه پاداشی دانست، که در قبال زحمات و فعالیت و هزینه­های زارع و تحجیر کننده اعطا می­شود.

3. تفاوت نسق حق زارعان با حق انتفاع

حق نسق زارعان مانند حق انتفاع حق مالی است، با این توصیف که حق انتفاع یک حق عینی تلقی می­شود،ولی در مورد حق زارعان نظر بر این است که حق مالی معنوی است.حق نسق زارعان فقط در مال غیرمنقول ،آن هم در املاک مزروعی ایجاد می­شود، اما حق انتفاع ممکن است در مال منقول یا غیر منقول ایجاد شود.

نسبت به حق زارع بر منافع ملک زراعی، یک حق تبعی است،کما اینکه حق سرقفلی مستاجر مغازه نسبت به حق او بر منافع مورد اجاره، یک حق تبعی نظیر حق­آبه شناخته شده است.

حق انتفاع نسبت به منافع ملک است، یعنی اینکه مالک به منتفع اجازه می­دهد، تا از منافع بدون اینکه مالکیتی برای او حاصل شود استفاده نماید، اما حق نسق زارعان، حقی مستقل از اصل ملک و منافع آن است که زارع می­تواند آن را از مالک مطالبه نماید.

حق انتفاع حق اصلی و مستقل است. اما حق نسق زارعان همانند سرقفلی، حق تبعی است.

4. تفاوت حق نسق زارعان با حق ارتفاق

حق ارتفاق، حقی است که به موجب آن صاحب ملکی، به اعتبار ملک خود، می­تواند از ملک دیگری استفاده نماید (حق ارتفاق تابع ملک است و یک حق مستقل نیست و تنها در مال غیر منقول به وجود می آید)

الف ) حق ارتفاق در املاک اعم از زراعی، مسکونی و تجاری برقرار می­شود،اما حق نسق زارعان تنها در املاک زراعی به وجود می­آید.

ب ) حق ارتفاق یک حق مالی عینی است، اما حق زارعانه همانند حق کسب و پیشه و تجارت، حق معنوی می­باشد، اما گروهی آن را نوعی از حق عینی و عده ای حق دینی دانسته اند.

ج) حق ارتفاق برای کمال انتفاع از ملک صاحب حق است. در حالی که حق نسق زارعان به طور مستقیم برای زارع ایجاد می­شود.

چگونه وکیل متخصص انتخاب نماییم

نادر کیانی بهترین وکیل ملکی ، وکیل ملکی