کمیسیون ماده ۵ شهرداری؛بررسی وظایف، اختیارات و فرآیندها و راههای اعتراض قانونی
کمیسیون ماده ۵ شهرداری یکی از مهمترین نهادهای تصمیمگیر در حوزه شهرسازی و معماری شهری است که وظیفه بررسی و تصویب طرحهای تفصیلی شهری و تغییرات آنها را بر عهده دارد.
این کمیسیون زیرمجموعه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران بوده و نقش کلیدی در تعیین کاربری اراضی، تراکم ساختمانی و ضوابط ساختوساز دارد.
تاریخچه و مبنای قانونی تشکیل کمیسیون
بر اساس ماده ۹۷ قانون اصلاح پارهای از مواد قانون شهرداری مصوب ۱۳۳۴ و قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در سال ۱۳۵۱، کمیسیون ماده ۵ برای بررسی و تصویب طرحهای تفصیلی شهری در هر استان تشکیل شد. این کمیسیون به ریاست استاندار یا معاون عمرانی و با عضویت شهردار، نمایندگان وزارت راه و شهرسازی، جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی، رئیس شورای شهر و نماینده سازمان نظام مهندسی (بدون حق رأی) فعالیت میکند.
وظایف اصلی کمیسیون ماده ۵
-
بررسی و تصویب طرحهای تفصیلی شهری و تغییرات آنها
-
اظهار نظر درباره لوایح و مقررات شهرسازی و معماری
-
تعیین نحوه استفاده از زمینهای شهری (مسکونی، تجاری، فضای سبز و…)
-
بررسی مغایرتهای احتمالی میان طرح جامع و طرح تفصیلی
مهمترین اختیارات در تعیین کاربری زمینها
-
تعیین میزان تراکم ساختمانی و سطح اشغال
-
تعیین کاربری اراضی در چارچوب طرح جامع
-
فاقد صلاحیت برای تغییر کاربری در پلاکهای ثبتی بهصورت مستقل
فرآیند اقدام در کمیسیون ماده ۵
-
تنظیم نامه درخواستی از سوی شهرداری همراه با نظریه مهندسان بازنگری
-
ثبت درخواست در دبیرخانه و ارجاع به واحد مربوطه
-
ثبت شماره در دفترخانه واحد شهرسازی پس از موافقت مدیر شهرسازی
-
ارسال درخواست به کارشناس مسئول
-
بازدید محل و اعلام نظر توسط کارشناس
-
ارجاع نظر قطعی به کمیسیون ماده ۵
-
تهیه صورتجلسه، امضای نقشههای مصوب و ارسال نتیجه به استانداری جهت ابلاغ به شهرداری
مدارک مورد نیاز برای درخواست تغییر کاربری
-
نامه از ارگان متقاضی
-
نقشه و موقعیت محل مورد استعلام
-
سند مالکیت (رسمی یا عادی)
-
گزارش توجیهی پیشنهاد تغییر کاربری
قوانین مرتبط با کمیسیون ماده ۵
برخی از مهمترین مقررات مرتبط با این کمیسیون عبارتند از:
-
قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران (مصوب ۱۳۵۱)
-
ماده ۵: تشکیل کمیسیون ماده ۵ در هر استان برای بررسی طرحهای تفصیلی
-
ماده ۶: ضوابط تفکیک و افراز ملک بر اساس طرح جامع و تفصیلی
-
ماده ۷: الزام شهرداری به اجرای مصوبات شورای عالی شهرسازی
مراجع صالح برای شکایت از مصوبات
-
اگر شکایت جنبه عام و فراگیر داشته باشد: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
-
اگر شکایت مربوط به اشخاص خاص باشد: شعب دیوان عدالت اداری
-
اگر موضوع شکایت قراردادی باشد: دادگاههای عمومی حقوقی
⚖️ نکته مهم این است که اقامه دعوی باید به طرفیت خود کمیسیون ماده ۵ باشد، نه شهرداری یا اداره راه و شهرسازی.
پرسشهای متداول درباره کمیسیون ماده ۵
۱. آیا شهرداری میتواند برای تغییر کاربری پول یا زمین مطالبه کند؟
🔸 شهرداری صرفاً در چارچوب مصوبات شورای شهر میتواند عوارض ارزش افزوده ناشی از تغییر کاربری را مطالبه کند. توافقهای خارج از این چارچوب، ضمانت اجرایی ندارد.
۲. اختلاف مالک و شهرداری در تفکیک زمین
🔸 اگر بخشی از زمین نیازمند تغییر کاربری باشد (مثلاً درصدی تجاری)، الزاماً باید به تصویب کمیسیون ماده ۵ برسد. شهرداری به تنهایی اختیار تغییر کاربری ندارد. بسته به اختلاف، رسیدگی میتواند در دیوان عدالت اداری یا دادگاه عمومی حقوقی صورت گیرد.
۳. اعتراض به مصوبات کمیسیون ماده ۵ باید علیه چه کسی مطرح شود؟
🔸 طبق رأی وحدت رویهی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، کمیسیون ماده ۵ دارای شخصیت حقوقی مستقل است. بنابراین دعوا باید مستقیماً به طرفیت کمیسیون ماده ۵ مطرح شود، نه شهرداری یا اداره راه و شهرسازی.
۴. آیا کمیسیون ماده ۵ میتواند مصوبه مشروط صادر کند؟
🔸 خیر. تصمیمات کمیسیون باید روشن، قطعی و صریح باشند. مشروط کردن مصوبه برخلاف اصول حقوقی و الزامات قانونی است.
۵. تکلیف مالک در صورت اجرا نشدن طرح فضای سبز چیست؟
🔸 اگر ظرف ۵ سال از زمان ابلاغ طرح، ملک تملک نشود، شهرداری مکلف به صدور پروانه ساختمانی است. مالک میتواند با تعهد به شرایط قانونی، الزام شهرداری به صدور پروانه را از دیوان عدالت اداری بخواهد.
چرا حضور وکیل متخصص در این پروندهها اهمیت دارد؟
پروندههای مربوط به کمیسیون ماده ۵ تخصصی و پرریسک هستند. حضور وکیل متخصص در این حوزه باعث افزایش دقت، کاهش خطا و تسریع در رسیدن به نتیجه مطلوب میشود. برای دریافت مشاوره با نادر کیانی وکیل متخصص حقوق اقتصادی با شماره تلفن 09010000125 تماس بگیرید.
نادر کیانی – وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
نتیجهگیری
کمیسیون ماده ۵ شهرداری نقش کلیدی در تعیین ضوابط شهرسازی و معماری دارد. آشنایی با فرآیندها، اختیارات، مدارک لازم و مسیرهای قانونی برای اعتراض به مصوبات این کمیسیون، برای شهروندان و فعالان حوزه ساختوساز ضروری است.
دیدگاه شما